شهرستانى نيز نخواسته كه از ارزش داورى عليه شيعيان بپرهيزد . وى اگرچه تمامى فرقه‌هاى اسلامى را داخل در حوزه مسلمانى دانسته ، امّا تعابير ناپسندى چون دروغ‌گويى ، بدعت‌گرى و بىپروايى را نثار فرقه‌هاى رقيب كرده است . « 1 » گو اين‌كه نمىتوان و نبايستى وى را به خاطر يك‌دست و زيبا جلوه دادن انديشه‌هاى اشعرى مذمت كرد ، اما اين اشكال بر او وارد است كه چرا سخن و قول قبلى خود را مبنى بر بىطرفى به فراموشى سپرده و علاوه بر بزرگ‌نمايى اختلافات شيعه ، باورهاى كلامى تشيع اثناعشرى را به باد تمسخر گرفته و به آنان به خاطر اعتقادشان به ويژگىهاى امام عصر ( عج ) تهمت بىحيايى و بىپروايى مىزند . « 2 » بنابراين ، بىجا نيست اگر ديدگاه‌ها و گزارش‌هاى او دربارهء تاريخ و عقايد شيعه به ويژه شيعيان اثناعشرى مورد خرده‌گيرى عالمان شيعه‌شناس واقع شود . « 3 » شايد اگر امروزه هريك از فرقه‌هاى مورد بحث وى ، برخوردار از صاحب‌نظران ويژه‌اى بودند و به بررسى بيشتر و بهتر ديدگاه‌ها و تاريخ فرقه خود مىپرداختند ، موارد بيشترى از اشتباهات و جهت‌گيرىهاى او را به دست مىدادند . بنابراين براى كسانى كه سر در آستان پژوهش‌هاى فرقه‌شناسى به ويژه از نوع شيعى آن را دارند بايسته است كه در بررسى و تحليل خود به گزارش آن دسته از فرقه‌نگارانى كه به‌طور آشكار به تخريب انديشه‌هاى رقيب پرداخته‌اند به ديده ترديد بنگرند ، و در مراجعه به منابع نيز تنها به منابعى كه به‌طور مستقيم

--> ( 1 ) . شهرستانى ، همان ، ص 35 - 79 . ( 2 ) . همان ، ص 146 - 154 . ( 3 ) . مختصرى از اين خرده‌گيرىها را در كتاب بحوث فى الملل و النحل ، جعفر سبحانى ، ج 1 ، ص 10 - 11 جست‌وجو كنيد .